Smiling older woman with silver hair leaning beside a younger curly-haired man against a white tiled wall

Melanin nədir?
Dəri üçün nə edir?

Melaninin nə olduğunu, necə sintez olunduğunu, dəri üçün hansı funksiyanı yerinə yetirdiyini və onun istehsalını necə azalda və ya tarazlaya biləcəyinizi kəşf edin.

Oxu müddəti

9 dəq

Qısaca:

Melanin nədir?
Melanin növləri
Dəridə melaninin müxtəlif çalarları
Melanin istehsalı
Melanin necə qoruyur
Faktlara ümumi baxış
Melanin çatışmazlığı
Artıq melanini necə azaltmaq olar
Melanin səviyyəsinin tarazlanması
Melanini artırmaq və ya azaltmaq
Necə qaralmaq olar
Xülasə
Tez-tez verilən suallar

Melanin nədir?
Melanin nə edir?

Melanin amin turşusu tirozindən yaranan mürəkkəb maddədir. O, insan və heyvan dərisində müxtəlif miqdarda olur və göz, saç və dəri rəngini müəyyən edir.

Dərimizin rəngi qanın dərialtı dövranı, qidalanma və bazal qatda yerləşən melanosit adlı hüceyrələrin istehsal etdiyi melanindən asılı olaraq dəyişir. Melanositlərin sayı insanlarda bənzər olsa da, onların melanin istehsalının fərqli olması müxtəlif dəri çalarlarına səbəb olur.

Melanin dərini günəşdən qoruyur, onun istehsalı artdıqda dəri qaralır və bu da orqanizmi günəş yanığından müəyyən qədər müdafiə etməyə kömək edir.

Melanin
növləri

Melanositlər bədənin müxtəlif nahiyələrində rənginə və yerləşməsinə görə fərqlənən iki görünən melanin tipi yaradır:

1
Eumelanin:
Bu melanin tipi qara və qəhvəyi çalarlarda olur və dəridə, gözlərdə və saçlarda tünd tonların yaranmasına kömək edir. Eumelanin saç rəngini müəyyən edir: qara eumelaninin olmaması və az miqdarda qəhvəyi eumelanin sarı saç rəngi ilə nəticələnir.

2
Feomelanin:
Dodaqlar və döş gilələri kimi çəhrayı rəngli nahiyələrin piqmentasiyasına cavabdehdir. Feomelanin, eumelaninlə bərabər miqdarda olduqda, qırmızı saçlı insanlarda üstünlük təşkil edir.

Dəridə melaninin
müxtəlif çalarları

Dərinizin rəngi melaninin melanosomlarda sintezi sayəsində yaranır. Melanosomlar melanositlərin içində yerləşən xırda orqaneldir. Bu hüceyrələr epidermisin aşağı hissəsində – bazal qatda yerləşir. Onların üst dəri qatları boyunca melaninlə dolu melanosomları bərabər paylayan uzun qolcuqları var. Dərinin rəngi qəhvəyi-qara (eumelanin) və ya sarı-qırmızı (feomelanin) piqmentin nə qədər olmasından, eləcə də melanositlərdəki melanosomların sayından asılıdır.

Melanin istehsalı

O harada
istehsal olunur?

Melanin epidermisin bazal qatında (dərinin yuxarı qatının ən aşağı hissəsi) və saç follikullarında yerləşən melanositlər tərəfindən sintez olunur. O, həmçinin bədənin başqa hissələrində də mövcuddur:

Yağ toxumasında
Gözün rəngli qişasında (iris)
Beynin bəzi spesifik sahələrində
Hər böyrəyin üstündə yerləşən «böyrəküstü vəz»in müəyyən nahiyələrində
Daxili qulaqda

Melanin nə edir?

Melanin dəriyə
necə qoruyucu təsir göstərir?

Smiling woman in athletic wear stretching her arms outdoors beneath a clear blue sky

1
UV şüalanmadan müdafiə
Xüsusilə eumelanin dərinin üst qatında – epidermdə olan hüceyrələri UVC, UVB, UVA və mavi işıq daxil olmaqla zərərli UV şüalarından qorumaqda iştirak edir. Bu qoruma UV şüalarını udmaqla həyata keçirilir və dəri hüceyrələrinin həssas DNT-sinin zədələnməsinin qarşısını almağa kömək edir. Lakin bu qorumanın tam olmadığı, tünd dərili insanlarda belə günəş kremi istifadə etməyin vacib olduğu qeyd olunmalıdır.

2
Dərinin təbii baryeri
Melanin həm də reaktiv oksigen növləri (ROS) adlanan zərərli hissəciklərə qarşı qoruyucu rol oynayır. O, antioksidant kimi fəaliyyət göstərərək UV şüalarının dəriyə zərər vurduğu zaman əmələ gələn ROS-u neytrallaşdırır. Antioksidantlar kimi qoruyucu maddələr olmasa, bu ROS hüceyrələrdə stress və zədə yarada bilər.

Qeyd etmək vacibdir ki, bu qoruyucu effekt əsasən eumelaninlə əlaqələndirilir. Açıq dərili insanlarda daha çox sintez olunan feomelanin xeyli zəif qoruyucu təsirə malikdir və hətta DNT ilə reaksiya verə bilən və mutasiyalara səbəb ola bilən maddələrin yaranmasına da şərait yarada bilər. Buna görə, hətta qaralmış olsanız belə, mütləq günəş kremini unutmayın.

Faktlara ümumi baxış

Melanin

Melanin növləri:
Melanin, amin turşusu tirozindən yaranır və iki əsas tipə bölünür: eumelanin (tünd qəhvəyi) və feomelanin (qırmızı və ya sarı çalar).

Dərinin müdafiə mexanizmi:
Melanin təbii qoruyucu rol oynayaraq UV şüalarını udur və dərinin DNT-sinin zədələnməsinin qarşısını almağa kömək edir. O, UVC, UVB, UVA və mavi işığa qarşı müəyyən səviyyədə müdafiə təmin edir.

Melanin çatışmazlığının nəticələri:
Melaninin kifayət qədər olmaması vitiliqo, albinizm, melazma kimi dəri pozğunluqları, həmçinin görmə itkisi riski, günəş zədələnməsi və daxili qulaqla bağlı eşitmə problemləri ilə əlaqələndirilir.

Melanin səviyyəsini tarazlamaq:
Melanin səviyyəsini taraz saxlamağa kömək edən üsullara uyğunlaşdırılmış günəş kremlərindən istifadə, dəri piqmentasiyası pozğunluqlarına qarşı baxım məhsulları, antioksidantlar və A, C və E vitaminləri ilə zəngin balanslaşdırılmış qidalanma, eləcə də solyari kimi təhlükəli üsullardan uzaq durmaq daxildir.

Melanin
çatışmazlığının nəticələri

Melanin çatışmazlığı bir sıra dəri xəstəlikləri və sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir, o cümlədən:

1
Vitiliqo:
Bu vəziyyət dəri rənginin itməsi və ağ ləkələrin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. İmmun sistem melanositləri məhv etdikdə baş verir. Vitiliqo hər kəsdə yaranıla bilər, lakin tünd dərili insanlarda daha çox nəzərə çarpır.

2
Albinizm:
Çox nadir rast gəlinən, orqanizmdə demək olar ki, melanin istehsal olunmayan haldır ki, bu da çox açıq dəri, ağ saç və mavi gözlərlə özünü göstərir. Albinizmi olan insanlarda həmçinin görmə itkisi və günəşdən zədələnmə riski artır.

3
Dəri zədələnməsindən sonra piqment itkisi:
Dəri infeksiyaları, yanıqlar və ya qabarcıqlardan sonra orqanizm zədələnmiş nahiyədə melanini əvvəlki səviyyədə bərpa etməkdə çətinlik çəkə bilər.

4
Eşitmə itkisi:
Daxili qulağın müəyyən hissəsində melanin çatışmazlığı eşitmə itkisi ilə əlaqələndirilir. Orqanizmində kifayət qədər melanin olmayan insanlarda eşitmə problemləri riski daha yüksəkdir.

Melanin səviyyəsinin tarazlanması

Artıq
melanini necə azaltmaq olar

Bəzi insanlarda melanin istehsalı normadan artıq olur, bu vəziyyət hiperpigmentasiya adlanır. Bu, xoşxassəli haldır və melaninin çox istehsal olunduğu insanlarda ətraf dəriyə nisbətən tünd ləkələr əmələ gələ bilər.

Hiperpigmentasiya üçün müxtəlif müalicə variantları mövcuddur. Məsələn, gündəlik olaraq günəş kremi tətbiq etmək, tərkibində SPF 30 və ya daha yüksək qoruma faktoru olan məhsullardan istifadə etmək dərinin UV şüalarına məruz qalmasını azalda və ləkələrin yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Əgər dərinizdə çox sayda tünd ləkə müşahidə edirsinizsə və ya ləkələrin forması və rəngi qeyri-müntəzəmdirsə (qabarıq, forması dəyişən, rəngi tündləşən ləkələr), dəqiq diaqnoz üçün həkimə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Həkim bu ləkələrin daha ciddi xəstəliklə bağlı olmadığını yoxlaya və xüsusi yerli vasitələr və ya digər müalicə üsulları tövsiyə edə bilər.

Melanin
səviyyəsinin tarazlanması

Dərinin üst qatlarında artıq melanini tarazlamağa kömək edən 5 addımlıq dəriyə qulluq rutini:

Melanin artıqlığı, hiperpigmentasiya və ya qeyri-bərabər dəri tonu kimi narahatlıqlarınız varsa, dəriyə qulluq rutininizi bu ehtiyaclara uyğunlaşdırmaq vacibdir.

Woman holding a pump bottle of NIVEA Cellular Luminous630 Anti Spot Serum beside her face on a blue background

1. Təmizləmə

Rutininizə dərini tipinizə uyğun zərif təmizləyici ilə yumaqdan başlayın ki, dəriyə yığılan kir, yağ və digər çirkləndiricilər effektiv şəkildə aradan götürülsün.
Bu, xüsusilə tünd ləkələr və qeyri-bərabər dəri tonu ilə mübarizədə vacib olan hədəflənmiş pilinq üçün baza yaradır. Rutininizə pilinq məhsulu daxil etmək ölü dəri hüceyrələrinin tökülməsini və hüceyrə yenilənməsini stimullaşdırmağa, zamanla tünd ləkələrin görünüşünü tədricən zəiflətməyə kömək edə bilər.

2. Serum

Daha sonra nəmləndirici xüsusiyyətə malik serum tətbiq edin, məsələn NIVEA Cellular Luminous630 Anti Dark-Spot Face Treatment Serum, tərkibində hialuron turşusu və mövcud piqmentasiyanı tarazlayaraq ləkələri solmağa, eyni zamanda onların yenidən əmələ gəlməsinin qarşısını almağa kömək edən patentli Luminous inqrediyenti ilə.

3. Nəmləndirmə

Mütləq nəmləndirici krem tətbiq edin, məsələn NIVEA Cellular Luminous630 Anti Dark-Spot Day Fluid SPF50 – bu məhsul hüceyrə səviyyəsində təsir göstərərək tünd ləkələrin görünüşünü solmağa və onların yenidən əmələ gəlməsinin qarşısını almağa kömək edir, eyni zamanda dərini günəşin səbəb olduğu fotoyaşlanmadan qoruyur və mat effekt verir.

Axşam rutini üçün NIVEA Cellular Luminous630 Anti Dark-Spot Even Tone Night Cream tətbiq edin. O, hialuron turşusu və patentli tiamidol inqrediyenti ilə formalaşdırılıb, gecə boyunca dərini gücləndirməyə, tünd ləkələrin və hiperpigmentasiyanın görünüşünü azaltmağa kömək edir və 4 həftədən etibarən görünən nəticələr təqdim edir*.

Xəbərdarlıq: tiamidol tərkibli məhsullardan gün ərzində 4 dəfədən çox istifadə etməyin.

^{*Məhsuldan istifadə testi, 80 qadın, 5 həftə}

4. Göz kremi

Göz kremi tətbiq etmək gözaltı qaralmaların, şişkinliyin və xırda qırışların görünüşünü azaltmağa kömək edə bilər. Göz ətrafındakı həssas dərini nəmləndirir, dəri teksturasını yaxşılaşdırır və gənc, parlaq baxış saxlanmasına dəstək olur.

NIVEA Luminous630 Dark Spot Solution Anti Dark-Circles Eye Cream patentli tiamidol tərkibli inqrediyenti ilə formalaşdırılıb və piqmentasiya qeyri-bərabərliyinin görünüşünü tarazlamağa, göz ətrafındakı qaralmaları nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltmağa kömək edir.

5. Gündəlik günəşdən qorunma

Unutmayın ki, gün ərzində SPF qorumasını mütəmadi yeniləmək dəri sağlamlığını və parlaqlığını qorumaq üçün çox önəmlidir.
NIVEA UV Shine Control SPF50 dərini günəşə məruz qalmanın təsirindən və UV şüalarının səbəb olduğu digər üz dərisi zədələnmələrindən dərhal qoruyur və eyni zamanda dəridə ani və uzunmüddətli mattlaşdırıcı effekt yaradır. Bəzən dartılma izləri də melanin artıqlığı göstərə bilər. Əgər bədəninizdə dartılma izləri görürsünüzsə, NIVEA Luminous seriyası NIVEA Anti Stretch Marks Body Serum məhsulunu təklif edir, o, dəri tonunu bərabərləşdirməyə kömək edir və ilk görünən nəticələr 2 həftəyə nəzərə çarpa bilər.

Daha krem teksturasına üstünlük verirsinizsə, NIVEA Anti Marks & Spots body kremindən istifadə edə bilərsiniz. O, 48 saata qədər nəmləndirmə təmin edir və ləkələrin görünüşünü 4 həftəyə azaldır***.

Gündə bir dəfə hədəflənmiş nahiyəyə tətbiq etmək kifayətdir. Gündə bədəninizdə tiamidol tərkibli yalnız bir məhsuldan istifadə edin.

^{*İstehlakçı testi, 89 iştirakçı}
^{**Alətli test, 33 iştirakçı}
^{***İstehlakçı testi, 87 iştirakçı}

Dəri tipinizə uyğun günəş kremini seçmək də çox vacibdir. NIVEA Protect and Bronze seriyası dərini UV şüalarından effektiv qoruyan, eyni zamanda yapışqan və ya yağlı hiss buraxmayan teksturalı günəşdən qorunma məhsulları təklif edir. Məhsulların tərkibində gözəl və bərabər qaralma effekti üçün qaralma aktivləşdirici yağlar və pro-melanin ekstraktları var.

Sağlam dəri tonu üçün melanini artırmaq və ya azaltmaq
mümkündürmü?

Dəridə qaralma məqsədilə melanini təhlükəsiz şəkildə artırmağın sübut olunmuş üsulu yoxdur. Bununla yanaşı, bəzi qida maddələri dəriyə UV şüalarından qorunmağa kömək edə bilər.

Woman applying white lotion to her upper arm in bright sunlight against a clear blue sky

1. Antioksidantlar

Antioksidantlar xüsusilə UV şüalanmadan sonra əmələ gələ bilən sərbəst radikallardan dəriyi qorumaqda perspektivli hesab olunur. Mikroelementlər, eləcə də insanların istehlak etdiyi bitkilərdə olan flavonoidlər və polifenollar güclü antioksidant kimi fəaliyyət göstərir və dərini xarici təsirlərdən qorumağa kömək edə bilər. Mikroelementlər melaninin sintezini də stimullaşdıra bilər – bəziləri melanin səviyyəsini artıra, bəziləri isə onu azalda bilər.

Daha çox antioksidant əldə etmək üçün qida rasionunuza tünd yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, tünd rəngli giləmeyvələr, acı tünd şokolad və rəngarəng tərəvəzlər daxil etməyə çalışın. Vitamin və minerallı əlavələrdən istifadə də faydalı ola bilər.

2. A vitamini

A vitamini dəri sağlamlığı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir və melanin istehsalında rol oynaya bilər. A vitaminini əsasən beta-karotinlə zəngin tərəvəzlərdən – məsələn, yerkökü, şirin kartof, ispanaq və noxuddan əldə edirik.

3. E vitamini

E vitamini dəri sağlamlığı üçün çox önəmlidir və antioksidant kimi çıxış edərək dərini günəşin səbəb olduğu zədələrdən və sürətlənmiş qocalmadan qorumağa kömək edə bilər. Bu təsir həmçinin melanin istehsal edən hüceyrələri qorumağa və dəridə sabit melanin səviyyəsinin saxlanmasına dəstək ola bilər.

Digər tərəfdən, hiperpigmentasiya hallarında aparılan bəzi tədqiqatlar göstərib ki, dəriyə yerli tətbiq olunan E vitamini melanin istehsalını azalda bilər.

E vitamini qəbulunu artırmaq üçün qida əlavələrindən istifadə edə və ya rasionunuza tərəvəzlər, dənli bitkilər, toxumlar və çərəzlər kimi E vitamini ilə zəngin qidalar əlavə edə bilərsiniz.

4. C vitamini

A və E vitaminləri kimi, C vitamini də antioksidant rolunu oynayır. O, selikli qişaların sağlamlığı üçün vacibdir və melanin istehsalı və dərinin qorunması üzərində müəyyən təsir göstərə bilər.

Rasionunuza sitrus meyvələri, giləmeyvələr və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər kimi C vitamini ilə zəngin qidalar daxil etmək dərinin ümumi vəziyyətinə müsbət təsir göstərir. C vitaminini dəriyə yerli tətbiq edərkən o, tirozinaza adlı fermentin aktivliyini ləngidərək tünd ləkələrin açılmasına da kömək edə bilər. Bu səbəbdən tünd ləkələrin və hətta diş ətindəki qaralmaların müalicəsində dəriyə qulluq vasitələrində geniş istifadə olunur.

Lakin hər hansı əlavə qəbul etməzdən əvvəl mütləq həkiminizlə məsləhətləşməyiniz tövsiyə olunur.

Melanini artırmadan necə
qaralmaq olar?

Melanin istehsalını artırmaq üçün solyariyə getmək təhlükəsiz deyil. Lakin özünüzü zərərli UV şüalarına məruz qoymadan, avtoqaraldıcı məhsullar sayəsində daha qaralmış dəri effekti əldə edə bilərsiniz. Günəşsiz qaraldıcılar dəridə melanin səviyyəsini artırmır və UV qoruması təmin etmir, sadəcə dərinin səthində piqmentli rəng effekti yaradır.

Bu piqment melanoidin adlanır, bir neçə gün davam edə və dəridə yeni hüceyrələr yarandıqca tədricən solub yox ola bilər.

Əgər günəşin yaratdığı qəhvəyi ləkələri gizlətmək və eyni zamanda daha bərabər tonlu, rəngli görünüş əldə etmək istəyirsinizsə, NIVEA Cellular630 Anti Dark-Spot Tinted Fluid SPF 20 istifadə edə bilərsiniz. O, ikiqat təsir göstərir: bir tərəfdən qüsurları təbii şəkildə örtür, digər tərəfdən isə tünd ləkələrin görünüşünü azaldaraq 4 həftəyə qədər* nəzərə çarpan nəticə verir.

^{*Klinik qiymətləndirmə, 48 qadın, 12 həftə}

XÜLASƏ

Melanin dərinizin rəngini müəyyən edən əsas piqmentdir və eyni zamanda təbii UV müdafiə mexanizmi rolunu oynayır. Bununla belə, xüsusən günəşə həddindən artıq məruz qalma və hormonal dəyişikliklər kimi amillər səbəbindən melaninin artıqlığı hiperpigmentasiya və tünd ləkələrin əmələ gəlməsinə gətirib çıxara bilər. Ləkələrin daha da tündləşməsinin və dəri zədələnməsi riskinin qarşısını almaq üçün yüksək SPF-li günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə tövsiyə olunur.
Bu səbəbdən, dəriyə qulluq rutininizi – dəriyə qulluq rutinini – mütləq şəkildə təmizləmə, hədəflənmiş serumlar və günəşdən qoruyucu xüsusiyyətli nəmləndiricilərlə fərdiləşdirmək çox vacibdir.

Bundan əlavə, rasionunuza antioksidantlar və A, C və E vitaminlərini daxil etmək dəri funksiyalarını və onun qorunmasını dəstəkləyir. Sizi zədələyən solyari kimi təhlükəli vərdişlərdən uzaq durmağınız, əvəzində isə dərini UV şüalarına məruz qoymadan parlaq dəri tonu əldə etməyə kömək edən avtoqaraldıcı məhsullardan istifadə etməyiniz məsləhət görülür.

FAQ

Melanin istehsalına cavabdeh olan melanositlər epidermisin aşağı hissəsində – bazal qatda toplanır. Melanosomlarda olan melanin daha sonra dərinin səthinə doğru miqrasiya edir. Dərinin rəngi melanin tipindən (eumelanin üçün qəhvəyi-qara, feomelanin üçün sarı-qırmızı çalarlar), miqdarından və melanosomların dəri səthi hüceyrələrində paylanmasından asılıdır.